244 views

Σημαδούρες Ζωής και Θανάτου

Aν έπρεπε να αναγνωρίσουμε ένα ντέρμπι όσον αφορά τις εορταστικές περιόδους του έτους, τότε σίγουρα οι δύο μεταξύ τους αντίπαλοι θα ήταν το Πάσχα και τα Χριστούγεννα. Αμφότερες με διβδόμαδες εκπαιδευτικές διακοπές, θρησκευτικές μέχρι το μεδούλι, λειτουργούν ως σημαδούρες μέσα στη χρονιά. Με το πέρας της φετινής χριστουγεννιάτικης περιόδου να είναι προ των πυλών, ο Στυλιανός Τζιριτάς και ο Χρυσόστομος Τσαπραΐλης επιχειρηματολογούν για τα ατού έκαστης εορτής, από απέναντι κερκίδες ο καθένας.
Στυλιανός Τζιρίτας

Τροπάρια εκ του τάφου

Σαφώς το πρώτο που έρχεται αναφορικά με το Πάσχα στο μυαλό είναι ο περίφημος οβελίας όπως και το κοκορέτσιον, για να θυμηθούμε την λεβαντίνικη εκφορά του, όμως το τραπέζι του Πάσχα, βάλτε μέσα και αυτό της Αναστάσεως μιας και η μαγειρίτσα έχει πολλούς φανατικούς ακόμα, δεν είναι αυτό που προσωπικά κορφολογώ από την χριστιανική αυτή εορτή. Δεν είναι η τραγανή πέτσα του οβελία, αν και μου αρέσει τα μάλα η όλη τελετουργία του καρφώματος του εριφίου ή την προηγουμένη η ενδελεχής πλήση των εντοσθίων του. Η υπεροχή του Πάσχα έναντι των Χριστουγέννων για μένα έχει να κάνει με το συνολικό πακέτο που προσφέρει αυτή η εορτή.

Καταρχήν ξεκινάμε με την τοπογραφική μεριά του ζητήματος. Σαφώς το Πάσχα καλό είναι να εορτάζεται, το χριστιανορθόδοξο Πάσχα για να ακριβολογήσουμε (πέρα από τα Βαλκάνια δεν θα ενθουσιαστείτε καθόλου με τις εκδηλώσεις – παρεκτός και βρεθείτε σε εβραϊκής πλατφόρμας εορτασμό που όμως έχει τελείως διαφορετικό λόγο, φυσικά, εορτασμού, την έξοδο από την Αίγυπτο, στην καλύτερη των περιπτώσεων ανεμικές τις χαρακτηρίζω) το ελληνικό Πάσχα λοιπόν βιώνεται πιο καλά στην επαρχία. Αυτό δεν έχει να κάνει με το λάκκο που θα σκάψουμε για να σουβλίσουμε το αρνί αλλά με το βαθύτερο νόημα της εορτής. Η αναγέννηση του Ιησού διαπλέκεται με την εαρινή έκρηξη. Ο συμβολισμός είναι συγκλονιστικός, αναντίρρητα. Όμως και η γενικότερη προσωδία μέχρι να φτάσουμε στην κορύφωση έχει τρομακτικό ενδιαφέρον. Η υμνολογία, το εθιμοτυπικό, το τελετουργικό σκέλος του Πάσχα είναι κατά κράτος ανώτερα των ανάλογων των Χριστουγέννων και όχι μόνο επειδή τα τελευταία είναι μια αστική εορτή, και ας γεννήθηκε ο Ιησούς σε μία καθ’ολοκληρία αγροτική Βίγλα. Η φάτνη των αλόγων που λένε και τα κάλαντα. Το αστείο είναι ότι τα γεγονότα που αφορούν τον Ιησού τη Μεγάλη Εβδομάδα, είναι αστικά, με την αναλογία της εποχής. Η Ιερουσαλήμ ήταν μια κορυφαία πόλη της εποχής εκείνης. Εξάλλου απ’όλα τα αστικά σημάδια έχει το δράμα του Ιησού. Πλήθος, συνάξεις, ιεραρχία, πομπές, στρατός και φύλακες. Αυτή ακριβώς η ποικιλότητα των γεγονότων, οι δεκάδες συμβολισμοί αλλά και μεταφορές δεν θα μπορούσαν να αποδίδονται με μονοσήμαντο τρόπο. Γι αυτό και το τελετουργικό είναι επίσης πολυποίκιλο, το δε μουσικό κέρας της Εκκλησίας κυριολεκτικά λάμπει αυτή την περίοδο μιας και μας προσφέρει μία από τις ουσιαστικότερες και πλέον λυρικές μελωδίες της βυζαντινής μουσικής, το Τροπάριο τη Κασσιανής που ως γνωστόν ψέλνεται τη Μεγάλη Τρίτη.

Και αν όλα τα παραπάνω δεν σας κάνουν μήτε ξύσιμο στον (εγκεφαλικό) καβάλο σας κάντε την εξής ερώτηση στον εαυτό σας. Γιατί ο Επιτάφιος ακόμα και από μεταλλάδες, άθεους, σταρχιδιστές, ποζερομοντέλες, γαμωσταυριστές θεωρείται σημείο κοινωνικής σύγκλισης; Γιατί συμφωνούν όλοι στο ότι ο Επιτάφιος είναι κάτι που όχι μόνο αξίζει την προσοχή μας αλλά οφείλουμε και το σεβασμό μας; Γιατί δε μειώνονται αναλογικά με τη μείωση των θρησκευόμενων οι τιμητικές συνοδείες του Επιταφίου;

Ο λόγος είναι απλός και έχει να κάνει με το συλλογικό ασυνείδητο. Η γνώση που έχουμε περί Ανάστασης του Κυρίου έστω και αν συμβολικά το σώμα του εκτίθεται πάνω στην περιφερόμενη ξύλινη κλίνη, ουσιαστικά μας προσφέρει μια διέξοδο απέναντι στο ίδιο το σείστρο φόβου που εγκαλεί ο θάνατος ως έννοια σε κάθε γωνία της θνητότητας μας. Οι ακολουθούντες την πομπή σείουν ως ανταπόδοση του φόβου που εκλύει ο Χάρος την ίδια τη χαρά της ζωής γνωρίζοντας την Ανάσταση της επόμενης ημέρας.

Χρυσόστομος Τσαπραίλης

Χειμερινή οικιακή λατρεία

Δεν το χωρούσε μέχρι σχετικά πρόσφατα ο νους μου πως κάποιο άτομο μπορεί να προτιμάει το Πάσχα από τα Χριστούγεννα. Ίσως μονάχα όποιος μικρός προτιμούσε να διαβάζει παιδικά βιβλία με τίτλο «Πάσχα στο χωριό» και να μαζεύει μαργαρίτες και χαμομήλια από το χωράφι των παππούδων. Κι όμως, ιδίως μέσω facebook, τα τελευταία χρόνια έμαθα πως υπάρχει κίνημα υπέρ του Πάσχα. Προς μια δίκαιη λοιπόν υπεράσπιση των Χριστουγέννων:

Η συγκεκριμένη διαμάχη μπορεί να αναλυθεί στα εξής δύο δίπολα: Κρύο – Ζέστη, Μέσα στο σπίτι – Έξω από αυτό. Αν σε κάποιον αρέσει ο χειμώνας και αντικρίζει με τρόμο κάθε χρόνο την Άνοιξη ως την παραμάνα του Καλοκαιριού και της κολασμένης ζέστης αυτού, τότε τα Χριστούγεννα σαφώς και φαντάζουν ως η μόνη επιλογή όσον αφορά τις γιορτές με διβδόμαδες διακοπές. Όσον αφορά το σπίτι, η γοητεία του εσωτερικού της οικίας, το σύρσιμο πάνω σε παχιά χαλιά, η μυρωδιά του ξυλόκαπνου (ή έστω των βρεγμένων ρούχων που στεγνώνουν πάνω σε αναμμένο καλοριφέρ) είναι εμπειρίες που πάνε χέρι χέρι με τη Δεκεμβριάτικη γιορτή. Αν κάποιος ενθουσιάζεται με τα άνωθι, τότε τα Χριστούγεννα είναι η μόνη γιορτή που τον αφορά ουσιαστικά.

Από θρησκευτικής απόψεως η περίοδος των Χριστουγέννων έχει ξεκάθαρες παγανιστικές ρίζες, βαθιά ριζωμένες σε προχριστιανικές εποχές και κυκλικές θεάσεις του χρόνου. Σε σχέση με αυτόν του Πάσχα, ο μανδύας του Χριστιανισμού που καλύπτει τα Χριστούγεννα είναι πολύ λεπτότερος και αποτινάζεται ιδιαιτέρως εύκολα – ακόμη και το έλατο παραπέμπει στα πυκνά δάση του Βορρά και των βουνών, και όχι στη βιβλική γεωγραφία. Εδώ έχουμε επίσης τη μακρύτερη νύχτα του έτους, τον αυθεντικό θάνατο και αναγέννηση του θείου και της φύσης. Παρόλο που και το Πάσχα είναι σαφέστατα γιορτή αναγέννησης, κυριαρχείται από το πνεύμα το θανάτου σε ενοχλητικό βαθμό – η Μεγάλη Εβδομάδα είναι η πιο θανατολάγνα αισθαντικά περίοδος του χρόνου, μυρίζει πτώμα, και όχι μόνο λόγω του αρνιού (το οποίο είναι νοστιμότατο κατά τα άλλα).

Θεματικά τώρα, τα Χριστούγεννα βρίθουν εικονογραφίας που παραπέμπει στο παιχνιδιάρικο αλλόκοσμο, σε έναν κήπο των γκροτέσκων απολαύσεων που βρίσκεται μάλιστα μέσα στο ίδιο το σπίτι: καλικάντζαροι ανεβοκατεβαίνουν στο τζάκι, τα δώρα πτυχώνονται κάτω από το δέντρο και η ίδια η φύση παρεισφρέει μέσω αυτού εντός του σπιτιού (να δηλώσω την άκαμπτη απέχθεια προς το στολισμό καραβιού). Η περίσσεια σκοταδιού δίνει άπλετο χώρο στην ανάπτυξη φωτιστικών φαντασμαγοριών, πλάσματα του μυθικού κόσμου γυροφέρνουν τις σκεπές και τις κουβέρτες, και το χιόνι – ως κάτι το σπάνιο – ραγίζει το περίβλημα της κανονικότητας του κόσμου. Εδώ έχουμε εν τέλει θραύσματα και εκδηλώσεις ενός παιδικού αλλόκοσμου μεγαλείου, που απαιτεί μη κυνικά, γεμάτα ενθουσιασμό μάτια για να εκτιμηθεί πλήρως. Το αλλόκοσμο υφίσταται μεγαλειωδώς και στο Πάσχα, αλλά εκεί έχει αρκετά πιο ώριμη και πικρή φύση, όντας διαθλασμένο μέσα από την καθημερινή ζωή.

Κι ένα τελείως πρακτικό ζήτημα: οι διακοπές των Χριστουγέννων εμπεριέχουν τρία κάλαντα αντί για ένα που έχει το Πάσχα.

Στην τελική, από το Πάσχα η κυρίως εικόνα είναι αυτή του μεγάλου σογιού και αδιάφορων γνωστών να είναι όλοι μαζεμένοι γύρω από το αρνί, αυτή του μίζερου παγωτού (από τα περσινά ακόμη, γιατί δεν έχουν φέρει τα καινούρια) και των άδειων δρόμων το μεσημέρι. Εκεί που τα Χριστούγεννα είναι η Παρασκευή των γιορτών, το Πάσχα είναι η Κυριακή τους.

Leave a reply

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

cool good eh love2 cute confused notgood numb disgusting fail